Bank centralny

Wrzesień 20, 2015 w Makroekonomia by editors

Bank centralny jest instytucją finansową ponoszącą odpowiedzialność za kontrolowanie systemu bankowego określonego państwa, a także za prowadzenie bieżącej polityki pieniężnej. Zależnie od modelu przyjętego przez dany kraj bank centralny może być zależny lub niezależny od rządu.
Naczelny cel, na którym skupiają się działania banku centralnego to utworzenie warunków do rozwoju gospodarki. Z tymi zadaniami blisko powiązane są podstawowe funkcje owej instytucji. Jedno z najważniejszych zadań banku centralnego to pełnienie roli emitenta pieniądza gotówkowego. Instytucja ta będąc jedyną uprawnioną do emisji znaków pieniężnych w konkretnym kraju, nadzoruje ilość pieniądza będacego w obiegu. Bank centralny nierzadko nazywa się bankiem banków. Daną funckję wypełnia na kilku płaszczyznach. Jego rola nie umniejsza się tylko do monitorowania systemu bankowego, ale także polega na jego regulacji.

Wymóg składania rezerw obowiązkowych w banku centralnym przez banki komercyjne poza zwiększeniem bezpieczeństwa depozytów klientów sprawia, że banki komercyjne mają możliwość kontrolowania pieniądza bezgotówkowego. Bank centralny wypełnia też funkcję pożyczkodawcy ostatniej instancji dla banków komercyjnych. To ta instytucja podejmuje decyzje na temat udzielenia kredytu bankowi, któremu zagraża upadłość. Banki centralne udzielają pożyczek bankom komercyjnym nie tylko w sytuacjach kryzysowych, wykorzystując te działania w celu kontrolowania podaży pieniądza i wielkości akcji kredytowej. Następną funkcją spełnianą przez bank centralny jest rola banku państwa. W większości wypadków to bank centralny zajmuje się obsługą budżetu i zadłużenia państwa, a ponadto rachunków bankowych rządu i centralnych instytucji państwowych.
Bank centralny, a nierzadko specjalny jego organ odpowiada także za politykę pieniężną danego kraju. Tego typu poczynania mają na celu ustabilizowanie wysokości cen lub kursu walutowego, przede wszystkim przez kontrolowanie podaży pieniądza, jak również i ustalanie wysokości stóp procentowych. Instrumentami polityki pieniężnej są wspomniane już rezerwy obowiązkowe, a ponadto operacje otartego rynku. Ich działanie polega na warunkowej albo bezwarunkowej sprzedaży bankom komercyjnym papierów wartościowych, dewiz i bonów pieniężnych emitowanych na własny rachunek przez bank centralny.

Dzięki takiej działalności wpływa on na zdolność banków do kreacji pieniądza bezgotówkowego, a ponadto na wysokość stóp procentowych. To właśnie stopy procentowe, ustalane przez banki centralne są to najczęściej stosowany instrument polityki pieniężnej. Dlatego, iż ustalają one „cenę” pieniądza wpływają bezpośrednio na jego podaż.

Bank centralny to instytucja państwowa i jego cel to utrzymanie inflacji w danym państwie na stabilnym poziomie. Jednakże w przypadku dużych gospodarek działalność danego banku centralnego zazwyczaj ma wpływ też na gospodarkę regionu, a nawet gospodarkę światową. Atrakcyjnym przykładem jest FED czyli System Rezerwy Federalnej, który pełni funkcje banku centralnego w USA. W zakresie tego systemu USA zostało podzielone na dwanaście regionów, a każdy z nich dysponuje swoim Bankiem Regionalny Systemu Rezerwy Federalnej. To właśnie one na bieżąco realizują politykę pieniężną, która określana jest na szczeblu centralnym przez Radę Gubernatorów, a ponadto są przez nią nadzorowane. Działania FED-u są skoncentrowane na na tym, by zagwarantować niezmienne i służące wzrostowi gospodarczemu warunki w USA. Niemniej jednak Stany Zjednoczone to tak duża i istotna gospodarka, że decyzje Systemu Rezerwy Federalnej poważnie wpływają na sytuację gospodarczą całego świata. Przykładem na to jest niedawny kryzys gospodarczy. Jako jedną z jego przyczyn podaje się obniżenie stóp procentowych przez FED, co przyczyniło się do zwiększenia akcji kredytowej i zaistnienia bańki na amerykańskim rynku nieruchomości, której pęknięcie spowodowało kryzys bankowy.

Znaczącym dla światowej gospodarki, a poza tym bardzo unikatowym Bankiem jest Europejski Bank Centralny. Jego najważniejsze zadanie to utrzymanie stałości cen w całej strefie Euro. Aby było to możliwe banki centralne krajów ze strefy powierzyły mu swe kompetencje, wspólnie z EBC tworząc Eurosystem. Decyzje Europejskiego Banku Centralnego wpływają także na kraje, które nie przyjęły waluty euro. EBC stanowi część Europejskiego Systemu Banków Centralnych, który zrzesza banki centralne wszystkich krajów członkowskich Unii Europejskiej. Jest też odpowiedzialna za kontrolowanie systemu bankowego UE.

bank centralny

Ludowy Bank Chin (BOC) to największy bank centralny – wpływ jego działań jest odczuwalny na całym świecie.

Bank centralny z pozoru niewielkiej gospodarki również może mieć wpływ na politykę prowadzoną przez inne państwa, jeżeli emitowana przez niego waluta jest znacząca. Jako przykład takiej instytucji można podać Szwajcarski Bank Centralny. Długo frank szwajcarski uznawano za bardzo stabilną walutę, a mnóstwo gospodarstw domowych decydowało się na kredyty we franku, mimo że zarabiali w innej walucie. Decyzja o przerwaniu bronienia kursu franka przez Szwajcarski Bank Centralny wywołała wzrost waluty, a co za tym idzie zwiększenie rat kredytów frankowych, co pogorszyło sytuacje kredytobiorców.