Instrumenty pochodne

Sierpień 13, 2013 w Giełda by editors

Instrumenty pochodne czyli derywaty (ang. derivatives) to jedne z fundamentalnych elementów szeroko rozumianej gry giełdowej. Każdy szanujący się inwestor oraz podmiot prowadzący swoją działalność gospodarczą bazującą na notowaniach i wskaźnikach giełdowych, powinien dysponować wiedzą oraz rzetelne i aktualne źródło informacji makroekonomicznych na temat instrumentów pochodnych i relacji, które są z nimi związane.
Instrumenty pochodne pojawiły się  na giełdach światowych w latach 70 ubiegłego stulecia, a na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie pojawiły się po raz pierwszy w 1998 roku. Wywodzą się one z akcji oraz obligacji, a ich najważniejszy cel to zabezpieczenie inwestora przed zmienianiem się ich cen jako instrumentów podstawowych. Powinno się również pamiętać, że ich wycena rynkowa podlega dużo wolniejszym zmianom niż w przypadku wspomnianych wcześniej instrumentów podstawowych.

Instrumenty pochodne

Instrumenty pochodne czy też derywaty powstały jako zabezpieczenie przed gwałtownymi wahaniami kursów akcji czy obligacji.

Można wyodrębnić dwie fundamentalne kategorie instrumentów pochodnych:
– instrumenty symetryczne – m.in. kontrakty terminowe (ang. forward, futures)
– instrumenty niesymetryczne – np. opcje
Wśród instrumentów pochodnych niesymetrycznych wyróżnia się: opcje kupna (ang. call) oraz sprzedaży (ang. put). Wedle ich cech charakterystycznych dają one prawo nabycia lub sprzedaży instrumentu bazowego, za określoną kwotę, w określonym okresie. Opcja może wystąpić także w charakterze umowy zawartej na rynku nieregulowanym (ang. over the counter, OTC), w którym posiadacz opcji może kupić lub sprzedać instrument podstawowy za konkretną kwotę w dniu, w którym wygasa opcja.
Na jedną opcję przypada kilka akcji, ale co najważniejsze, instrumenty pochodne to podstawowe narzędzie, które dywersyfikuje ryzyko przed niepomyślnym kursem akcji, ponieważ ryzyko ogranicza się zaledwie do własnej zainwestowanej kwoty pieniędzy.
W kontraktach terminowych (ang. futures) dwie strony muszą zawrzeć transakcję w wyznaczonym terminie w przyszłości po wyznaczonej cenie. Takie rozwiązanie może przynieść zyski lub proporcjonalne straty – zgodnie z zakresem wahań kursów. Inwestor, który sprzedał – zajmuje pozycję „krótką”, a nabywca pozycję „długą”.
Aby zawrzeć kontrakt obydwie strony są zobligowane wnieść również depozyty zabezpieczające stanowiące niewielki procent całości kontaktu. Oprócz tego – gracze nie nabywają żadnego papieru wartościowego, tylko obstawiają kurs realizowanego kontraktu.